Geschreven door Peter Haagh, historicus en vrijwilliger van het Maczek Memorial Breda
De weg naar de vrijheid. Door de ogen van Generaal Stanislav Maczek, zijn soldaten en de bevolking.
generaal Maczek
Maczek was, dankzij zijn doortastende en toch ook menselijke optreden, geliefd bij zijn soldaten, die hem de bijnaam: de herder gaven.
"Op ons vaandel staat: God, Eer en Moederland en hoewel we ons Moederland niet meer hebben, hebben we nog wel onze Eer."
Generaal Stanisław Maczek
Commandant van de 1ste Poolse Pantserdivisie
Het Maczek Memorial Breda is vernoemd naar generaal Stanisław Maczek; de commandant van de 1ste Poolse Pantserdivisie. Maczek en zijn soldaten hebben een belangrijke bijdrage geleverd aan de bevrijding van West-Europa. Van Normandië tot Wilhelmshaven hebben ze, in samenwerking met de andere geallieerden, zware strijd geleverd tegen de Duitse bezetter.
INTRODUCTIE
Benoemd tot commandant
van de 10de Calveriebrigade.
1938
Commandant in Coëtquidan (Frankrijk). Bouwt aan een zware gemechaniseerde eenheid. Bevorderd tot brigadegeneraal.
1939-1940
Krijgt de opdracht tot vorming van de eerste Poolse Pantserdivisie.
1942
Aankomst in Groot-Brittanië. Verantwoordelijk voor kustverdediging in Schotland.
21 september 1940
Bestrijdt de Duitse invasie bij Krakau en in de Slag om Beskid Wyspowy. Terugtoch via Lviv. 17 september: Sovjet-invasie. Via Hongarije naar Frankrijk.
1 september 1939
Dient in het Oostenrijks-Hongaarse leger tijdens de Eerste Wereldoorlog.
1914-1918
Geboren in Szczerzec (Sjtsjyrets),
Oostenrijk-Hongarije
op 31 maar 1892.
1882
Strijd in de Pools-Oekraïnse oorlog (1918-1919) en de Pools-Russische oorlog (1919-1921).
Bevorderd tot kapitein.
1918-1921
MACZEK
VOERTUIGEN
TANKS
MANSchaPPEN
De Polen kregen in Schotland de taak de kust te verdedigen tegen een mogelijke Duitse invasie.
Vanaf medio 1942 startte het trainen van Poolse eenheden voor een offensief optreden onder leiding van Maczek (4). Na een periode van 2 jaar opbouw was de Poolse pantsereenheid op 19 maart officieel gereed voor offensieve inzet in West-Europa. De Pantserdivisie had op dat moment een omvang van 13.872 militairen (5). Dat was weinig in vergelijking met de gangbare grootte van 16.000 tot 17.000, maar de divisie beschikte wel over moderne wapens.
Schotland
De Pantserdivisie had op dat moment een omvang van 13.872 militairen. Dat was weinig in vergelijking met de gangbare grootte van 16.000 tot 17.000
Polen was na de Verenigde Staten, Verenigd Koninkrijk en Canada de 4degrootste geallieerde macht.
Op 25 februari 1942 is in Londen de eerste stap gezet, die heeft geleid tot de oprichting van de eerste gepantserde divisie van de Poolse landmacht. (2).
Op die dag nam de premier en opperbevelhebber van de Poolse regering, Władisław Sikorski, in samenspraak met de Britten, het besluit tot oprichting van het Poolse 1ste Korps met daarin:
de 1ste Poolse Pantserdivisie onder leiding van brigade generaal Stanisław Maczek de 1ste Onafhankelijke Poolse Parachutistenbrigade onder leiding van generaal majoor Stanisław Sosabowski (3).
Naast deze eenheden bestond de Poolse geallieerde inzet tijdens de Tweede Wereldoorlog uit:
het Poolse 2de Korps onder leiding van brigade generaal Władisław Anders 2 Poolse fighter squadrons (302 en 303) en diverse piloten in andere squadrons.
Diverse marine-eenheden
Gerekend in totale manschappen waren de Polen na de Amerikanen, Britten en Canadezen in grootte de 4de westelijk geallieerde macht.
Londen
Na de val van Polen in 1939 waren veel soldaten naar Frankrijk gevlucht om daar in mei 1940 voor de tweede keer tegen de Duitsers te strijden. Via Duinkerken en Zuid-Europa kwamen ze in Engeland terecht. Anderen werden geïnterneerd door de Sovjet-Unie en verkregen de vrijheid in 1941 na de start van Operatie Barbarossa, de inval van Duitsland in de Sovjet-Unie. Deze Poolse soldaten legden enorme afstanden af vanuit Siberië via Iran en Irak richting Afrika en aansluitend Groot-Brittannië. Een andere bron van Poolse soldaten waren de Polen die verspreid in de wereld woonden (met name veel in de Verenigde Staten) en die zich als vrijwilliger meldden.
De eerste Poolse landmacht troepen die aankomen in 1940 vormden, na overeenstemming tussen de Poolse regering in ballingschap en de Britse overheid, het Poolse 1ste Legerkorps. Als taak kregen ze de verdediging van de Schotse kust tegen een mogelijke Duitse inval (1).
Polen in Groot-Brittannië
De WEG NAAR
DE STRIJD
opmars naar
de vrijheid
28–30 oktober 1944
door Noord-Nederland en Duitsland
20 oktober – 8 november 1944
Verdediging aan de Maas – Kapelsche Veer
29 september – 5 oktober 1944
Operatie Pheasant en de bevrijding van Breda
19–21 september 1944
3–18 september 1944
BELGIË EN DE SLAG OM DE SCHELDE
28 juli – 30 augustus 1944
NORMANDIË
Generaal Maczek, commandant van de 1stePoolse Pantserdivisie, is nooit meer teruggekeerd naar Polen. Hij besloot in Schotland te gaan wonen. Zo’n 300 bevrijders van Breda keerden terug naar die stad en omgeving om daar een bestaan op te bouwen.
Het wapen van de divisie van Maczek verwees naar de helm en verentooi van de Poolse Huzaren, soldaten te paard, die beroemd werden bij de Ontzetting van Wenen in de 17de eeuw.
Divisiewapen
In het huidige Polen heeft de Poolse 11e Lubuska Pantsercavaleriedivisie te Zagan de tradities overgenomen van Maczeks divisie. De 11edivisie, uitgerust met Leopard 2-tanks, is inmiddels een van de Poolse divisies die voor NAVO-operaties kan worden ingezet.
Voortzetting
EINDE VAN DE OORLOG
Het einde van de oorlog betekende nog niet meteen dat de divisie klaar was en naar huis kon. Dat laatste zou nog een ingewikkelde kwestie worden.
De 1stePPD vormden, samen met manschappen van de 1stePoolse Onafhankelijke Parachutistenbrigade een Poolse bezettingsmacht met de verantwoordelijkheid voor het district Emsland (19).
Op 20 mei was het moment van afscheid voor Maczek. Hij werd teruggeroepen naar Groot Brittannië waar hij werd bevorderd tot luitenant generaal met als taak opperbevelhebber van alle Poolse troepen in Groot Brittannië. Hij werd opgevolgd door generaal majoor Rudnicki, die het bevel van de 1stePPD overneemt.
De jaren na de oorlog werd de divisie onder commando van het Britse Rijnleger geplaatst, waarmee ze officieel onderdeel uitmaakten van het geallieerde bezettingsleger in Duitsland (20).
Een hoofdtaak voor de Poolse troepen na de oorlog bestond uit het ondersteunen van grote groepen ontheemden, zoals gevangenen en dwangarbeiders van Poolse afkomst. In totaal verbleven er meer dan 2 miljoen Polen in Duitsland, waarvan zo’n 400.000 in het Emsland.
EINDE VAN DE OORLOG
Het centrum van de Poolse bezettingszone lag rond de plaats Haren am Ems. Dit dorp werd in zijn geheel gevorderd. De bevolking werd gesommeerd naar elders te vertrekken en zo’n 4000 Polen namen hun intrek in de huizen. De plaats werd, ter ere van hun generaal, omgedoopt tot Maczkow. De Polen bleven daar tot 26 februari 1948. Op die dag vertrokken de laatste Polen uit het dorp en konden de oorspronkelijke bewoners terugkeren.
Snel na het einden van de Tweede Wereldoorlog ontstonden de eerste tekenen van de Koude Oorlog, een steeds grotere tegenstelling tussen oostelijke- en westelijke invloedsferen. Tijdens de Conferentie van Yalta (februari 1945) werden die invloedsferen besproken door F.D. Roosevelt, Churchill en Stalin. Een van de besluiten die daar werd genomen was, dat de staat Polen in de invloedsfeer van de Sovjet-Unie zou komen. Veel Poolse soldaten, die aan de westelijk geallieerde kant hadden meegevochten kregen problemen om te keren naar huis of kozen ervoor om niet terug te keren vanwege de ontstane situatie.
Van alle Poolse troepen die in West- en Zuid-Europa hadden gevochten gingen 100.000 na de oorlog naar Groot Brittannië of een van de andere commonwealth landen, of vertrokken naar de Verenigde Staten. 1000 Polen kozen voor Nederland of België. 500 voor Frankrijk en 1500 voor een van de andere Europese landen (21).
Maczkow
Op 4 mei 1945 kreeg Maczek het bevel om de militaire operaties te staken. Het einde van de oorlog was nabij. De Duitsers gaven zich over. Op 6 mei trok de Poolse Pantserdivisie Wilhelmhaven en het omliggende gebied binnen en op 8 mei accepteerde Maczek daar de Duitse officiële capitulatie van het garnizoen op de basis van de Kriegsmarine (18).
EINDE VAN DE OORLOG
VOERTUIGEN
TANKS
MANSchaPPEN
Maak hier een infograpic
De divisie bestond uit wisselende hoeveelheden manschappen. Door verliezen en aanvullingen liep het totaal aantal niet af maar toe; zeldzaam voor een divisie in oorlogstijd. Om een beeld te geven van de aantallen volgt hieronder een opsomming die aan het eind van de oorlog is gemaakt.
Totaal aantal manschappen: 16.095, waarvan 885 officieren en onderofficieren
Verliezen:
Gesneuveld: 1.100
Gewond: 3.500
Aantal tanks: 381, voornamelijk M4 Sherman, daarnaast ook Cromwell tanks
Aantal stukken artillerie: 473, merendeels gemotoriseerd
Overig: 4050 voertuigen, waaronder brenncarriers
Van Normandië tot Wilhelmshaven is de divisie 283 dagen onderweg geweest, waarbij in totaal 1800 kilometer is afgelegd.
Een deel van de Poolse militairen vocht onder een schuilnaam, niet onder de eigen naam. De reden daarvan was, dat de Duitse bezetters in Polen niet alleen dreigden om families van Poolse soldaten in geallieerde dienst op te pakken en vermoorden. Het gebruik van een schuilnaam in plaats van de familienaam maakte het voor de achterblijvers iets veiliger. Het identificeren van overleden Polen, die onder een schuilnaam bekendstonden, was een lastige klus, veel overleden soldaten zijn tot op de dag van vandaag slechts onder hun schuilnaam bekend.
1ste Poolse Pantserdivisie in cijfers
1e Poolse Pantserdivisie in cijfers